بررسی نقش سروتونین در تعدیل رفتار و راههای تقویت اثر وافزایش تولید آن

تاریخ : ۱۹ شهریور ۱۳۹۱   |    نویسنده : حسین ربوبی

با توجه به سوالات مکرر مراجعین “مرکز کاردرمانی رشد” درمورد اثر مواد غذایی بر خلق و خوی کودکانشان و نقش مهمی که سروتونین در این مورد بازی می کند تصمیم گرفتم چند خطی در این مورد تقدیم نمایم .

سروتونین(Serotonin)چیست ؟
سروتونین یا۵-hydroxytryptamine با فرمول مولکولی C10H12N2O نام مادّه شیمیایی مهمی در مغزاست که به عنوان نوروترنسمیتر( انتقال دهنده عصبی) عمل می کند .انتقال‌دهنده عصبی، مولکولی در مغز است که به سلّول‌های عصبی کمک می‌کند تا با یکدیگر ارتباط شیمیایی برقرارکرده و اطلاعات خود را با هم مبادله کنند . این نورترنسمیتر هرچند هورمون نیست اما به نام هورمون خلق‌وخو( یا هورمون نشاط که شادی آور است) نیز شناخته می‌شود و ظاهراً کاهش سطح سروتونین مغزاز علل اصلی افسردگی است و به طور کلی هورمون «سروتونین» موجب ایجاد تحرک و انرژی در بدن می گردد و احساس “خوب بودن” در فرد را تقویت می کند. البته سروتونین توسط سلول های عصبی دستگاه گوارشی نیز ترشح می شود.(محققان دریافته اند که ۹۰% ازسروتونین بدن ، در روده وجود دارد ).
این ماده بر روی بسیاری از فعالیت‌های بدن ازجمله حالات روحی ،اشتها،خواب،انقباض عضلانی ، عملکردهای فیزیولوژیکی مثل انعقاد خون وانقباض عروقی ونیز برخی عملکرد های شناختی مثل یادگیری و حا فظه اثر می گذارد .اکنون برخی ازآنها را بررسی می کنیم:

اثرات عمده سروتونین در بدن

۱- اثر برتعدیل حالت و رفتار: سروتونین، نوعی آرام بخش و شادی بخش طبیعی بوده ودر فرد احساس سرخوشی ایجاد می کند.دکتر آلنینا از نشان داد روند رشد موشهایی که دچار کمبود سروتونین می شوند ، کند شده و مشکلات تنفسی ، قلبی و عروقی، اختلال در خواب و افزایش رفتارهای تهاجمی را ازخود نشان می دهند. بطور مثال موش های ماده ای که کمبود سروتونین داشتند علاوه بر رفتار بسیار خشن وتهاجمی ، بچه های خود و دیگر موش ها را نیز می خوردند.همچنین محققان دانشگاه کمبریج بر اساس یافته‌های پژوهشی خود اعلام کردند بالا و پایین رفتن میزان سروتونین، بر روی قسمتی از مغز افراد که میزان عصبانیت را کنترل می‌کند، تاثیر می‌گذارد.اسکن‌های مغزی موید آن است که گرسنگی و استرس، باعث ایجاد نوسان در میزان هورمون سروتونین مغز شده وهنگا میکه افراد گرسنه می‌شوند، احتمال بروز عصبانیت و خشونت در آنها افزایش می یابد. یافته‌های بدست آمده نشان دادکه میزان کم سروتونین باعث برقراری ارتباطات ضعیف‌تر از معمول در قسمت‌های مرکزی مغز می‌شود. محققان نتیجه گرفتند وقتی چنین اتفاقی رخ می‌دهد، برای مغزمشکل تر است که واکنش‌های عاطفی نسبت به خشم را کنترل کند .این پژوهشگران دریافتند ارتباطات ضعیف‌تری بین قسمت‌های مرکزی مغز افراد مستعد خشونت در زمانی که سطح سروتونین بدن آن‌ها کم شود ، برقرار می‌شود.از طرفی محققان کانادایی و اتریشی دریافته اند، ماده شیمیایی که باعث کاهش هورمون سروتونین در بدن می گردد، در ماه های تاریک سال فعال تر می شود وهمین مساله نشان دهنده این مطلب است که چرا بعضی افراد در زمستان کمتر سرحال و خوشحال بوده و از انرژی کمتری برخوردارند و یا در روزهایی که خورشید می درخشد، شاداب ترند .

۲-اثر بر خواب : در طول روز و در ساعات روشن سروتونین بیشتری در بدن تولید می شود و این هورمون میزان فعالیت جسمی را بالا برده و احساس شادی و نشاط را به میزان قابل توجهی افزایش می دهد .همچنین سروتونین برتولید ملاتونین نیزاثر می گذارد. هورمون ملاتونین که توسط هیپوفیر در مغز تولید می شود و هورمون خواب نیز نام دارد ، ساعت بیولوژیک بدن راتنظیم ،فعالیت جسمی را کاهش و میزان نشاط و سرحالی را نیز پایین می آورد. بابودن روشنایی و خورشید تولید ملاتونین کاهش می یابد، لذا افراد احساس سرحالی و هوشیاری می کنند .

۳- اثر بر وزن و اشتها : هورمون سروتونین، میزان اشتها را کنترل می کند پژوهشگران معتقدند با افزایش میزان این ماده شیمیایی به روند کاهش وزن کمک می‌شود.دکتر کارولین دالتون معتقد است ۷۵ درصد افراد برای بهبود حالات روحی خود میل شدید به غذا پیدا می‌کنند در واقع افرادی که میزان تولید سروتونین در مغز آنها پایین است برای بهبود روحیه خود بیشتر به غذا روی می‌آورند.پزشکان انگلیسی متوجه شدند که گیرنده سروتونین در افراد مبتلا به آنورکسیا (بی اشتهایی عصبی) تفاوت هایی قابل ملاحظه ای با سایر افراد دارد . در حالی که افراد گرسنه حاضرند هر چیز سیر کننده‌ای را بخورند، این بیماران با وجود گرسنگی اشتهایی برای خوردن ندارند و در سیستم اشتهای این افراد که احتمالاً با سیستم استرس و پاسخ به آن مربوط است ،اختلال ایجاد شده است .

تولید سروتونین در بدن

در بدن سروتونین ازتبدیل اسید آمینه تریپتوفاندر مغز تولید می شود . تریپتوفان یک اسیدآمینه ضروری است که بدن قادر به ساختن آن نیست. البته تریپتوفان به شکل مکمل در داروخانه ها به فروش می رسد اما بهترین منابع غذایی تریپتوفان عبارتند از: غذاهای دریایی وماهی، مرغ و تخم مرغ ،گوشت کم چرب، شیر ، شکلات، موز، و انبه ،آجیل، کنجد وتخمه کدو .همچنین مطالعات نشان داده است که تریپتوفان برای تولید سروتونین نیاز به کربوهیدرات دارد. این موضوع که چگونه و کدام نوع کربوهیدرات در خلق و خوی افراد تاثیر دارد خیلی روشن نیست .با این حال بعضی اصول کلی وجود دارد که در بخش غذاها ی افزایش دهنده سروتونین به آن می پردازیم :

راههای افزایش سروتونین در بدن

استفاده از غذاهای افزایش دهنده و مولد سروتونین در بدن :

انجام فعالیتهای افزاینده و مولود سروتونین در بدن :

پیشگیری از کاهش سروتونین در بدن

در کنار راههای افزایش سروتونین ،برای جلوگیری از کاهش مقدار سروتونین در خون نیز می توان مواردی را در نظر داشت ورعایت کرد .به طورمثال :

 


References:

Young SN. How to increase serotonin in the human brain without drugs. J Psychiatry Neuroscience. 2007 November; 32(6): 394–۳۹۹
Gutknecht L, Jacob C, Strobel A, et al. Tryptophan hydroxylase-2 gene variation influences personality traits and disorders related to emotional dysregulation. Int. J. Neuropsychopharmacol. 2007;10:309-20
Aan het Rot M, Benkelfat C, Boivin DB, et al. Bright light exposure during acute tryptophan depletion prevents a lowering of mood in mildly seasonal women. Eur. Neuropsychopharmacol. 2007 Jun 18
Schoevers RA, Smit F, Deeg DJH, et al. Prevention of late-life depression in primary care: do we know where to begin? Am J Psychiatry2006;163:1611-21
A sensible 10-year plan for mental health. Lancet 2006;367:86
Williams E, Stewart-Knox B, Helander A, et al. Associations between whole-blood serotonin and subjective mood in healthy male volunteers. Biol Psychol2006;71:171-4
Aan het Rot M, Moskowitz DS, Pinard G, et al. Social behaviour and mood in everyday life: effects of tryptophan in quarrelsome individuals. J Psychiatry Neurosci2006
Jorm AF, Griffiths KM. Population promotion of informal self-help strategies for early intervention against depression and anxiety. Psychol Med2006; 36:3-6
Lee Duckworth A, Steen TA, Seligman MEP. Positive psychology in clinical practice.Annu Rev Clin Psychol2005;1:629-51
Wellbeing: an idea whose time has come. Lancet 2005;366:1412
Golden RN, Gaynes BN, Ekstrom RD, et al. The efficacy of light therapy in the treatment of mood disorders: a review and meta-analysis of the evidence. Am J Psychiatry2005;162:656-62
Flory JD, Manuck SB, Matthews KA, et al. Serotonergic function in the central nervous system is associated with daily ratings of positive mood. Psychiatry Res2004;129:11-9.
Muldoon MF, Mackey RH, Williams KV, et al. Low central nervous system serotonergic responsivity is associated with the metabolic syndrome and
Kjaer TW, Bertelsen C, Piccini P, et al. Increased dopamine tone during meditation-induced change of consciousness.Brain Res Cogn Brain Res2002;13:255-9
Lambert GW, Reid C, Kaye DM, et al. Effects of sunlight and season on serotonin turnover in the brain. Lancet2002;360:1840-2
Danner DD, Snowdon DA, Friesen WV. Positive emotions in early life and longevity: findings from the Nun Study. J PersSoc Psychol2001;80:804-13
Salmon P. Effects of physical exercise on anxiety, depression, and sensitivity to stress: a unifying theory. ClinPsychol Rev2001;21:33-61
Meeusen R, Piacentini MF, Kempenaers F, et al. Brain neurotransmitter levels during exercise. Dtsch Z Sportmed 2001;52:361-8

  • خدمات درمانی، توانمندسازی عصبی شناختی، توانبخشی عصبی
  • مقالات عمومی و تخصصی، آموزش، آشنایی با درمان، تشخیص و ...
  • فرم درخواست آنلاین مشاوره توانبخشی کاردرمانی و تعیین وقت ویزیت